Onlangs zag ik een filmpje op TikTok dat me is bijgebleven. Een vrouw vertelde hoe ze iets heel gul had gedaan voor een volslagen vreemde. Ze had er tijd en energie in gestoken en verwachtte er naar eigen zeggen niets voor terug. Toen die persoon haar gewoon vriendelijk bedankte, merkte ze tot haar eigen verbazing dat ze teleurgesteld was. Ze had, zonder het te beseffen, op meer gehoopt: een grotere reactie, een moment van echte ontroering, iets dat liet zien hoeveel haar gebaar betekende.
Ik moest er meteen aan denken hoe vaak ik iets gelijkaardigs hoor in mijn coachingpraktijk, al klinkt het daar meestal anders: "Ik sta altijd voor iedereen klaar, maar als ik eens iemand nodig heb, is er niemand." Achter die zin zit vaak veel vermoeidheid, en soms ook wat verdriet.
Geven met een onzichtbaar contract
We helpen een collega die het moeilijk heeft, springen bij voor een vriendin, luisteren urenlang naar de zorgen van iemand anders of passen onze plannen aan zodat het voor een ander makkelijker wordt. Meestal doen we dat met de beste bedoelingen. Toch zit er onder die behulpzaamheid soms een verwachting die we nooit hardop hebben uitgesproken. Als ik er altijd voor hen ben, zullen zij er ook voor mij zijn. Als ik rekening houd met hun gevoelens, doen zij dat ook met de mijne. Als ik zoveel moeite doe, zullen ze dat toch zien?
Het lijkt een beetje op een contract dat we in stilte afsluiten, alleen weet de andere partij niet dat het bestaat. Wanneer die persoon dan niet reageert zoals wij hadden gehoopt, voelen we ons gekwetst, niet gezien of zelfs gebruikt. Vaak heeft die ander niets verkeerd gedaan. Er is gewoon een verwachting niet ingelost waarvan hij of zij het bestaan niet kende.
Is het dan verkeerd om iets terug te verwachten?
Dat is het zeker niet. We zijn sociale wezens, en wederkerigheid is een belangrijk deel van wat relaties gezond houdt. We willen ons gezien, gewaardeerd en gesteund voelen, en het is heel normaal om te hopen dat iemand er voor jou is wanneer jij het moeilijk hebt.
Het verschil zit tussen hopen op wederkerigheid en ervan uitgaan dat die vanzelf komt. Mensen tonen zorg op heel verschillende manieren. Jij maakt misschien meteen je agenda vrij voor een vriendin in nood, terwijl zij haar steun eerder toont met een berichtje, een praktische oplossing of door er later gewoon te zijn. Jij vindt een uitgebreid bedankje misschien belangrijk, terwijl de ander ervan uitgaat dat een oprecht "dank je wel" volstaat. En soms heeft iemand gewoon niet door hoeveel een gebaar jou heeft gekost, omdat je dat nooit hebt laten merken. We kijken allemaal door onze eigen bril, en wat voor ons vanzelfsprekend is, is dat voor een ander lang niet altijd.
Waar de teleurstelling eigenlijk vandaan komt
Stel dat je iemand helpt verhuizen. Je geeft er je hele zaterdag aan, sleept dozen, zet kasten in elkaar en rijdt een paar keer heen en weer. Je doet het graag, maar ergens in je achterhoofd denk je ook: als ik ooit verhuis, kan ik op hem rekenen. Twee jaar later is het zover, je vraagt hulp, en hij heeft al andere plannen. De teleurstelling is groot, misschien voel je zelfs boosheid. Jij was er toch ook voor hem?
Alleen was die afspraak nooit gemaakt. Je had iets gegeven en er, zonder het uit te spreken, een tegenprestatie in de toekomst aan gekoppeld. Daar zit de verborgen prijs van geven: we geven iets weg, maar houden in ons hoofd toch een rekening bij. En zo'n rekening wordt zelden netjes vereffend.
Geef wat je echt wil geven
Wat ik mensen in mijn praktijk vaak meegeef, is dit: je mag helpen, je mag geven en je mag er voor anderen zijn, maar probeer het te doen vanuit de gedachte dat er misschien niets terugkomt. Dat is geen wantrouwen tegenover anderen. Het is een manier om zelf te bepalen wat je geeft, zonder dat je gevoel van tevredenheid helemaal afhangt van hoe iemand anders reageert.
Een eenvoudige vraag kan daarbij helpen: zou ik dit ook doen als ik wist dat deze persoon mij nooit op dezelfde manier zou helpen? Is het antwoord ja, dan geef je waarschijnlijk vanuit een bewuste keuze. Is het antwoord nee, dan is dat geen reden om je schuldig te voelen, maar wel waardevolle informatie. Misschien geef je meer dan je eigenlijk wil. Misschien verlang je naar erkenning, of vind je het moeilijk om nee te zeggen. Of misschien hoop je, ergens diep vanbinnen, dat je behulpzaamheid ervoor zorgt dat anderen je graag zien.
Dat laatste zie ik bijzonder vaak bij mensen die de neiging hebben om te pleasen. Ze hebben ooit geleerd dat klaarstaan voor anderen een manier is om waardering, verbondenheid of liefde te krijgen. Dat patroon is begrijpelijk, maar het maakt geven ook zwaar. Wie voortdurend geeft om iets te ontvangen wat hij zelf nodig heeft, raakt op den duur uitgeput, en blijft vaak toch met lege handen achter.
Geven zonder verwachtingen is niet hetzelfde als jezelf wegcijferen
Dit is een belangrijke nuance. Geven zonder voorwaarden betekent niet dat je moet blijven investeren in relaties waarin je nooit iets terugkrijgt. Je mag vaststellen dat een vriendschap eenzijdig aanvoelt. Je mag van een partner verwachten dat hij of zij rekening houdt met jouw behoeften. En je mag verlangen naar mensen die ook eens spontaan vragen hoe het met jou gaat.
Je hoeft niet voor elk gebaar iets terug te verwachten, maar je mag wel wederkerigheid verwachten in een relatie als geheel. Je kan iemand helpen zonder er iets voor terug te vragen, en tegelijk beslissen dat je in de toekomst minder energie in die relatie wil steken. Dat is geen egoïsme, dat is zorg dragen voor jezelf en je grenzen bewaken.
Zeg wat je nodig hebt
Er is nog iets wat we makkelijk over het hoofd zien. We verwachten vaak dat anderen spontaan doen wat wij voor hen zouden doen, zonder dat we ooit hebben gezegd wat we nodig hebben. Maar hoe goed iemand ons ook kent, gedachten lezen kan niemand.
Als je hulp nodig hebt, mag je dat vragen. Als je je niet gewaardeerd voelt, mag je dat uitspreken. En als je merkt dat jij altijd degene bent die het initiatief neemt, mag je dat bespreekbaar maken. Voor veel mensen voelt dat spannend, net omdat ze zo gewend zijn om zelf de gever te zijn. Vragen voelt dan al snel als lastig vallen of als zwakte. Toch geef je de ander zo net de kans om er voor jou te zijn, op een manier die echt aansluit bij wat je nodig hebt. Het voorkomt bovendien heel wat stille teleurstellingen die je anders alleen zou dragen.
Een paar vragen om eens bij stil te staan:
Bij wie geef ik meer dan ik eigenlijk wil, en wat hoop ik daarmee te krijgen?
Wanneer heb ik voor het laatst zelf om hulp gevraagd?
Welke verwachting heb ik nooit uitgesproken, maar neem ik iemand wel kwalijk?
Geven vanuit vrijheid
Ik geloof echt dat geven iets moois is. Een luisterend oor, een helpende hand of een klein gebaar kan voor iemand een wereld van verschil maken. Maar geven wordt lichter wanneer we er minder voorwaarden aan verbinden. Wanneer we helpen omdat we dat op dat moment willen en kunnen, wanneer een eenvoudig "dank je wel" mag volstaan, en wanneer we niet voortdurend bijhouden wie wat voor wie heeft gedaan.
Tegelijk vraagt het voldoende respect voor jezelf om niet meer te geven dan je wil of kan. Uiteindelijk gaat het er niet om zo weinig mogelijk van anderen te verwachten, maar om bewuster te kiezen wat je geeft, waarom je het geeft en aan wie. Geef niet om iets terug te krijgen, maar verlies jezelf ook niet in het geven.
Herken jij jezelf hierin?
Sta jij altijd klaar voor anderen, maar voel je je regelmatig teleurgesteld wanneer diezelfde betrokkenheid niet terugkomt? Dan kan het helpend zijn om eens stil te staan bij de verwachtingen, overtuigingen en patronen die daaronder liggen. Bij Find Balance help ik je om die patronen te herkennen, gezonde grenzen te stellen en meer ruimte te maken voor je eigen behoeften. Want zorgen voor anderen en zorgen voor jezelf hoeven elkaar niet uit te sluiten.
Je bent welkom voor een gratis kennismakingsgesprek.