Mag ik het ook gewoon even niet weten?

Ik merk dat ik steeds vaker weerstand voel bij het idee dat we overal meteen iets van moeten vinden.

Iemand doet een uitspraak in een interview. Er verschijnt een fragment op sociale media. Iemand neemt een beslissing die we niet begrijpen. Een bekend persoon zegt iets wat verkeerd valt. En nog voor er ook maar een beetje context is, liggen de meningen al klaar.

Te arrogant. Te gevoelig. Ongepast. Egoïstisch. Problematisch. Dom. Hypocriet.

En ik betrap er mezelf net zo goed op.
Want natuurlijk heb ook ik meteen een eerste reactie. Soms denk ik onmiddellijk: amai, dat vind ik toch vreemd. Of: zo zou ik het zelf nooit aanpakken. Of ik voel irritatie, onbegrip, soms zelfs verontwaardiging.

Alleen probeer ik mezelf de laatste tijd een andere vraag te stellen:
Weet ik eigenlijk wel genoeg om hier écht iets van te vinden?

Want meestal zien we maar een heel klein stukje.
We horen één zin uit een gesprek dat misschien een uur duurde. We zien één beslissing zonder te weten welke gesprekken eraan voorafgingen. We beoordelen iemands reactie zonder te weten wat er die dag, die maand of dat jaar in zijn of haar leven is gebeurd.

En toch zijn we verrassend goed in het invullen van de ontbrekende stukken.
We maken er zelf een verhaal van.
Hij zegt dat omdat hij arrogant is. Zij reageert zo omdat ze aandacht wil. Die persoon doet dat alleen maar voor het geld. Hij zwijgt, dus het zal hem wel niets kunnen schelen.

Misschien klopt het.
Maar misschien ook helemaal niet.

Ons brein houdt niet zo van lege plekken

Onzekerheid is niet bepaald comfortabel.
Wanneer we iets niet begrijpen, gaat ons brein er vanzelf betekenis aan geven. We zoeken verklaringen, patronen, oorzaken. Op zich is dat diep menselijk - het is hoe we de wereld hanteerbaar houden.

Alleen verwarren we onze interpretatie soms met de werkelijkheid.
We denken niet langer: misschien bedoelde hij dit.
We denken: hij bedoelde dit.
En dat kleine verschil heeft behoorlijk grote gevolgen.

Als bemiddelaar kom ik dat voortdurend tegen. Twee collega's liggen al maanden overhoop. Er wordt me verteld: "toen heeft die dát gezegd, en sindsdien is het oorlog." Het conflict is intussen een vaststaand feit geworden, met een dader en een slachtoffer, en allebei hebben ze hun verhaal helemaal rond.

En dan komt zo'n zin tijdens een gesprek eindelijk op tafel. Waarop de ander vaak oprecht verbaasd reageert: zo had ik het helemaal niet bedoeld. Blijkt dat er al die tijd twee volledig verschillende verhalen naast elkaar liepen, gebouwd op één zin die de ene zus zei en de andere zo begreep. Maandenlang ruzie, terwijl er onderaan vaak niet veel meer zat dan een misverstand dat nooit is uitgesproken.

Dat maakt de mensen in kwestie meestal niet dom of onwelwillend. Het laat vooral zien hoe overtuigend zo'n zelfgemaakt verhaal kan worden zodra we de lege plek eenmaal hebben ingevuld.

Want zodra we menen te weten waaróm iemand iets doet, is het nog maar een kleine stap om daar ook een oordeel aan te hangen. Terwijl er vaak nog tientallen andere verklaringen mogelijk zijn.

Misschien kennen we de voorgeschiedenis niet.
Misschien speelde er iets achter de schermen.
Misschien heeft iemand zich gewoon ongelukkig uitgedrukt.
Misschien is er informatie die wij niet hebben.
En soms - ook dat mag gezegd - heeft iemand gewoon iets doms gezegd.

Niet alles hoeft zo lang genuanceerd te worden tot het betekenisloos is geworden.

Niet oordelen betekent niet dat alles oké is

Ik geloof namelijk niet dat we nergens meer iets van mogen vinden.
Integendeel.
We hebben waarden. We mogen gedrag afkeuren. We mogen kwaad worden wanneer iemand een ander slecht behandelt. We mogen maatschappelijke uitspraken kritisch bekijken en mensen aanspreken op wat ze doen.
Maar er is voor mij een verschil tussen zeggen ik vind niet oké wat je gedaan hebt en jij bent geen goed mens.
Tussen ik ben het fundamenteel oneens met wat je zegt en nu weet ik precies wat voor iemand je bent.

Een mens is bijna altijd groter dan het stukje dat wij op dat moment te zien krijgen.
En misschien mogen we daar wat vaker rekening mee houden.

Geraakt zijn is niet altijd hetzelfde als aangevallen worden

Wat me daarnaast bezighoudt, is hoe snel we dingen persoonlijk maken.
Iemand doet een algemene uitspraak, en ergens voelt iemand anders zich aangesproken. Iemand kiest voor een ander leven, en een ander ervaart dat bijna als kritiek op zijn eigen keuzes.

Dat overkomt mij trouwens ook. Soms lees ik iets en voel ik meteen weerstand opkomen.
Maar die weerstand vertelt me niet automatisch dat de ander fout zit.
Ze vertelt me eerst en vooral dat er bij míj iets geraakt wordt.
Dat kán betekenen dat de ander inderdaad over een grens gaat. Maar het kan net zo goed betekenen dat een uitspraak botst met iets waar ik sterk in geloof. Dat ze een onzekerheid raakt. Dat ze me confronteert met een keuze die ik zelf gemaakt heb.

Misschien is de interessantste vraag dan niet meteen: hoe kan iemand zoiets zeggen?
Maar eerst: waarom raakt dit mij eigenlijk zo?
Niet om alles bij jezelf te leggen. Wel om nieuwsgierig te blijven - ook naar je eigen reactie.

Nieuwsgierigheid laat meer ruimte

Ik vind nieuwsgierigheid eerlijk gezegd steeds aantrekkelijker dan zekerheid.

Niet weten waarom iemand iets gedaan heeft. Een vraag stellen in plaats van een conclusie trekken. Kunnen denken: ik begrijp dit niet, maar misschien mis ik gewoon informatie. Of zelfs simpelweg: ik weet hier te weinig over om er een sterke mening op na te houden.

Dat klinkt misschien weinig spectaculair. Je krijgt er waarschijnlijk geen verhitte discussie mee op gang, en op sociale media scoort het zelden.
Maar ik vermoed dat het ons vaak dichter bij de werkelijkheid brengt. Want ontzettend veel situaties zijn ingewikkelder dan de versie die in één bericht, één filmpje of één uitspraak past.

Mensen zijn trouwens zelf ook ingewikkeld.
We kunnen op maandag heel wijs reageren en op dinsdag iets bijzonder onhandigs zeggen. We kunnen de beste bedoelingen hebben en toch iemand kwetsen. We kunnen een fout maken zonder dat die fout meteen onze hele persoonlijkheid uitmaakt. En we kunnen het grondig met iemand oneens zijn zonder die persoon volledig af te schrijven.

Misschien hoef ik het vandaag nog niet te weten

Ik probeer mezelf daarom steeds vaker toestemming te geven om een mening even uit te stellen.
Niet uit onverschilligheid. Niet omdat ik geen standpunt durf in te nemen. Maar omdat sommige onderwerpen gewoon meer tijd, informatie en context verdienen dan die eerste tel me kan geven.

En soms kom ik na die tijd nog altijd bij precies dezelfde conclusie uit. Dan vind ik iets nog steeds fout, ongepast of onverstandig — alleen weet ik dan tenminste iets beter waaróp ik dat oordeel baseer.

En soms verandert mijn beeld.
Omdat ik iets hoorde wat ik eerst niet wist. Omdat ik ineens begreep waarom iemand een bepaalde keuze maakte. Omdat er nog een heel ander perspectief bleek te bestaan.

Misschien hoeven we dus niet te stoppen met meningen hebben.
Misschien mogen we alleen wat voorzichtiger worden met de snelheid waarmee we van een fragment een volledig verhaal maken.

En als ik het even niet weet?
Dan mag dat misschien ook gewoon.

Wat als je niet meteen een antwoord hoeft te hebben?

Ook in ons eigen leven willen we vaak snel begrijpen, verklaren en besluiten. Waarom reageert iemand zo? Wat zegt dit over mij? Wat moet ik hiermee? Terwijl er soms net ruimte ontstaat wanneer je even niet invult, maar onderzoekt.

In mijn coaching probeer ik die ruimte samen met jou te creëren. Niet om je te vertellen wat je moet denken of doen, maar om te kijken naar wat er speelt, welke verhalen je jezelf vertelt en welke andere perspectieven er misschien nog zijn.

Voel je dat je ergens in vastzit en zou het helpen als iemand een tijdje met je meekijkt? Dan ben je welkom voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek.