Waarom je ochtend beginnen met scrollen misschien minder onschuldig is dan je denkt.
Je wekker gaat. Je draait je nog eens om, pakt je smartphone en kijkt even op Instagram. Vijf minuutjes, meer niet.
Een halfuur later weet je wat drie mensen ontbeten hebben, waar je oud-collega op vakantie is, wat er vannacht allemaal misliep in de wereld en hoe goed het gaat met de zaak van iemand die je amper kent.
Je ligt nog in bed. Maar je hoofd is al volop aan het werk.
Herkenbaar? Dan ben je zeker niet de enige. Voor veel mensen is de smartphone het eerste wat ze 's morgens vastnemen en het laatste wat ze 's avonds wegleggen. Het gaat zo vanzelf dat we er niet eens meer bij stilstaan.
Maar wat doet dat eigenlijk met ons? En vooral: met de manier waarop we aan onze dag beginnen?
Je brein houdt van verrassingen
Misschien las je al eens dat je beter niet meteen begint te scrollen, omdat je anders "je dopamine opgebruikt". Het klinkt logisch. Maar zo werkt ons brein niet.
Dopamine wordt vaak het gelukshormoon genoemd, maar dat klopt maar half. Het speelt vooral een rol bij motivatie, leren en het verwachten van een beloning. Het gaat minder over gelukkig zijn, en meer over het verlangen naar iets wat misschien leuk of interessant zal zijn.
En daar spelen sociale media slim op in.
Als je door Instagram of TikTok scrolt, weet je nooit wat het volgende filmpje brengt. Iets grappigs? Iets ontroerends? Iets waar je absoluut meer over wil weten? Net die onvoorspelbaarheid houdt je aan het kijken.
Nog eentje. En nog eentje.
Je hebt na twintig minuten scrollen niet ineens geen dopamine meer voor de rest van de dag. Maar al die snelle afwisseling kan het wel moeilijker maken om daarna je aandacht te richten op iets wat minder snel beloont.
Een moeilijk gesprek voorbereiden, je administratie afwerken of rustig een boek lezen: dat vraagt nu eenmaal een ander soort aandacht dan het volgende filmpje van vijftien seconden.
Je weet nog niet eens hoe het met jou gaat
Wat ik eigenlijk nog interessanter vind dan het dopamineverhaal, is wat er met je aandacht gebeurt.
Je bent net wakker. Je weet zelf nog niet goed hoe je je voelt. En toch komen er al tientallen indrukken binnen. Een vriendin aan het zwembad. Een collega die een mooie prestatie deelt. Een berichtje waar je eigenlijk nog op moet antwoorden. Een nieuwsbericht dat je ongerust maakt.
Voor je het weet, ben je aan het vergelijken, piekeren of reageren. Terwijl je nog niet eens hebt stilgestaan bij jezelf.
Heb ik goed geslapen? Waar heb ik vandaag zin in? Zie ik ergens tegenop? Wat zou me vandaag deugd doen?
Eenvoudige vragen. Maar we geven onszelf zelden de tijd om ze te stellen.
Zeker als je veel rekening houdt met anderen, of altijd aanvoelt wat er rondom je gebeurt, maakt dat een verschil. Je aandacht is al bij de buitenwereld, nog voor je bij jezelf bent aangekomen.
Van kiezen naar reageren
Er is een verschil tussen je dag zelf richting geven, en je dag beginnen met reageren op alles wat binnenkomt.
Je kiest misschien bewust om even je telefoon te openen. Maar wat je daarna te zien krijgt, bepaal jij niet. Dat doen anderen, en vooral het algoritme.
Je leest iets wat je boos maakt. Je ziet iets wat je onzeker maakt. Je krijgt een bericht waar je meteen op wil antwoorden. En vijf minuten later zit je hoofd vol dingen die er daarnet nog niet waren.
Nee, je dag is niet verloren omdat je Instagram opende. Zo dramatisch is het niet. Maar het is wel de moeite om je eens af te vragen: wie bepaalt eigenlijk waar mijn aandacht naartoe gaat?
In coaching merk ik vaak hoe moeilijk mensen het vinden om hun eigen behoeften te herkennen. Ze weten precies wat hun partner, kinderen of collega's nodig hebben. Maar als ik vraag wat zij zelf nodig hebben, wordt het stil.
Dat komt natuurlijk niet door je ochtendscroll. Maar de gewoonte om altijd naar buiten gericht te zijn, kan dat patroon wel versterken.
Niet elk stil moment hoeft gevuld
Nog iets wat me opvalt: hoe vaak doen we eigenlijk nog gewoon even niets?
De koffie loopt door, en we pakken onze telefoon. We staan in de rij aan de kassa, en we scrollen. We zijn vijf minuten te vroeg voor een afspraak, en onze duim opent vanzelf een app.
Momenten die vroeger gewoon leeg waren, vullen we nu met informatie.
Terwijl ons brein helemaal niet voortdurend bezig hoeft te zijn. Net als je gedachten even mogen afdwalen, komt er ruimte om te verwerken, na te denken of iets nieuws te bedenken.
Waarschijnlijk ken je het wel: dat goede idee dat plots opduikt onder de douche, tijdens een wandeling of terwijl je wat uit het raam staart. Niet omdat je zo hard je best deed. Net omdat je even nergens mee bezig was.
We zijn zo gewend aan prikkels dat stilte bijna ongemakkelijk is geworden. Alsof we die paar vrije minuten nuttig moeten besteden.
Maar misschien is dat even niets doen af en toe net het nuttigste wat er is.
Moet je smartphone dan de slaapkamer uit?
Nee, natuurlijk niet.
Ik geloof niet zo in strenge regels die voor iedereen gelden. De ene wordt rustig van 's morgens het nieuws te lezen, de andere wordt er meteen onrustig van. En misschien kijk jij elke ochtend naar één grappig filmpje dat je dag net goed laat beginnen.
Je smartphone is niet slecht. En je hebt ook geen perfecte ochtend nodig met meditatie, een dagboek en een halfuur yoga. Van zo'n ideale ochtendroutine maken we trouwens al snel weer een nieuwe verplichting.
Waar het wel om gaat: dat je je bewust wordt van je automatische gewoontes.
Pak je je telefoon omdat je daarvoor kiest? Of gaat je hand er gewoon vanzelf naartoe zodra je je ogen opent?
En hoe voel je je na twintig minuten scrollen? Rustiger, vrolijker, geïnspireerd? Of eerder gejaagd, afgeleid, misschien zelfs een beetje onzeker?
Dat antwoord zegt je veel meer dan eender welke regel.
Een klein experiment voor de komende week
Probeer eens om de eerste twintig minuten van je dag geen sociale media te openen.
Niet als nieuwe uitdaging waarin je moet slagen. Gewoon uit nieuwsgierigheid.
Sta op. Zet koffie. Kijk even naar buiten. Lees een paar bladzijden, maak een korte wandeling, of zit gewoon wat aan tafel. Die twintig minuten hoeven niet nuttig te zijn.
Gaat je hand toch vanzelf naar je telefoon? Leg hem dan eens 's avonds in een andere kamer, en gebruik een gewone wekker. Zo hoef je niet elke ochtend opnieuw tegen jezelf te vechten.
Merk vooral op hoe het voelt om niet meteen informatie van buitenaf binnen te laten. Misschien zie je een verschil in je concentratie, je humeur of de rust waarmee je aan je dag begint. Misschien ook niet. Ook dat is goed om te weten.
Eerst even bij jezelf aankomen
Uiteindelijk gaat het niet over twintig minuten zonder smartphone. Het gaat over de vrijheid om zelf te kiezen waar je aandacht naartoe gaat.
Want niet alles wat je aandacht vraagt, verdient ook je aandacht.
De wereld is er over twintig minuten nog altijd. Misschien is het fijn om eerst even bij jezelf aan te komen.
Wil jij bewuster omgaan met je aandacht en energie?
Heb je het gevoel dat je altijd bezig bent met wat anderen verwachten? Vind je moeilijk rust in je hoofd, of sta je nauwelijks nog stil bij wat jij zelf nodig hebt?
Bij Find Balance kijken we samen naar de gewoontes, overtuigingen en patronen die daarin meespelen. Niet om je leven vol nieuwe regels te stoppen, maar om weer meer ruimte te maken voor wat voor jou belangrijk is.
Je bent welkom voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek in Jabbeke, Damme of online.