Stel je een groot, sterk paard voor. Honderden kilo's spieren. Het staat in een wei, vastgebonden aan een klein plastic tuinstoeltje.
Eén stap, en het stoeltje schuift gewoon mee. Het paard zou het zonder moeite door de hele wei kunnen slepen.
En toch blijft het staan.
Niet omdat het stoeltje sterker is. Wel omdat het paard ooit geleerd heeft: een touw betekent dat je niet verder kan.
Bij dat beeld denk ik vaak aan onze hond Lola. Als ze haar halsband om had, bleef ze altijd netjes bij ons. Ook als er helemaal geen leiband aan vastzat. Die halsband hield haar niet tegen. Maar het gevoel van "aangelijnd zijn" was blijkbaar genoeg om zich te gedragen alsof ze nog vastlag.
Hoe langer ik over die twee beelden nadenk, hoe meer ik besef: wij mensen doen soms precies hetzelfde.
De onzichtbare leiband
We groeien allemaal op met ervaringen die ons iets leren. Over de wereld, over anderen, en vooral over onszelf. Sommige lessen helpen ons vooruit. Andere ontstaan uit angst, kritiek of teleurstelling.
Misschien hoorde je als kind vaak dat je "niet zo gevoelig" moest zijn. Dat je je mond moest houden als volwassenen aan het praten waren. Of dat goede punten normaal waren, maar een fout niet.
Misschien leerde je dat je pas de moeite waard was als je hielp. Dat ruzie gevaarlijk was. Of dat je beter niet te veel opviel.
Toen hadden die overtuigingen een functie. Je paste je aan om erbij te horen, om kritiek te vermijden, om jezelf te beschermen. Je leerde wat veilig was en wat niet.
Maar je werd ouder. Je leven veranderde. Je hebt nu andere mogelijkheden, en misschien al lang niet meer dezelfde mensen rond je.
Alleen zijn die oude overtuigingen niet altijd mee veranderd.
Dus zwijg je nog altijd als je eigenlijk iets wil zeggen. Zoek je nog bevestiging, terwijl je perfect zelf kan beslissen. Durf je die nieuwe uitdaging niet aan, omdat je ooit leerde dat falen betekent dat je niet goed genoeg bent.
Het plastic stoeltje staat er nog. Maar misschien heeft het allang niet meer de macht die jij het geeft.
Wat je geleerd hebt, voelt als de waarheid
In de psychologie noemt men dit onder meer conditionering. Door iets vaak genoeg mee te maken, leggen we verbanden tussen situaties, signalen en gedrag. Na een tijd reageren we bijna automatisch, zonder nog stil te staan bij waar die reactie vandaan komt.
Dat is eigenlijk heel handig. Stel je voor dat je elke dag opnieuw alles moest leren, en elke beslissing helemaal bewust moest nemen. Je zou geen dag doorkomen.
Maar datzelfde mechanisme kan je ook tegenhouden.
Als je jarenlang ervaren hebt dat je beter geen fouten maakt, kan een nieuwe uitdaging meteen spanning geven. Niet omdat die uitdaging echt gevaarlijk is. Wel omdat je brein ze koppelt aan de kans om beoordeeld of afgewezen te worden.
En wat je lang genoeg herhaalt, gaat vertrouwd voelen. Ook als het je niet meer helpt.
Daarom is een patroon doorbreken zo moeilijk. Niet omdat je niet wil veranderen. Wel omdat het oude gedrag, hoe beperkend ook, een gevoel van veiligheid geeft.
Wat als je eens één stap verder zet?
In coaching zie ik vaak hoe sterk zulke overtuigingen doorwerken. Bij mensen die zichzelf voortdurend in vraag stellen. Die moeilijk grenzen aangeven. Of die altijd het gevoel hebben dat ze aan verwachtingen moeten voldoen.
Als we samen uitzoeken waar die patronen vandaan komen, blijken ze vaak heel begrijpelijk. Ooit hielpen ze iemand om met een moeilijke situatie om te gaan.
Maar wat vroeger bescherming bood, kan vandaag een rem zijn.
En net daar kan verandering beginnen. Niet door jezelf te verwijten dat je zo lang bent blijven staan. Wel door nieuwsgierig te worden naar wat je eigenlijk tegenhoudt.
Is nee zeggen echt onmogelijk? Of leerde je ooit dat nee zeggen egoïstisch is?
Ben je echt niet goed genoeg voor die nieuwe functie? Of geloof je nog altijd dat je eerst alles moet kunnen voor je iets mag proberen?
Moet je echt altijd sterk zijn? Of besliste je ooit dat kwetsbaar zijn geen optie was?
Soms merk je dat er wel degelijk iets stevigs staat. Niet elke beperking zit in je hoofd. Omstandigheden, verantwoordelijkheden of andere mensen kunnen je echt tegenhouden.
Maar soms merk je ook dat het touw al lang niet meer vastzit aan iets wat je kan tegenhouden.
Je hoeft niet alles te geloven wat je ooit geleerd hebt
Misschien is dat een van de belangrijkste dingen om mee te nemen: niet alles wat je over jezelf gelooft, is ook waar.
Veel overtuigingen ontstonden op een moment dat je nog niet de kennis, de ervaring of de vrijheid had die je nu hebt. Je mag ze opnieuw bekijken. Je mag je afvragen of ze nog bij je passen. En je mag beslissen dat je sommige ideeën niet langer meeneemt.
Makkelijk is dat niet altijd. Een patroon dat je jarenlang hebt ingeoefend, verdwijnt niet zodra je het doorhebt. Het vraagt tijd, oefening en vooral kleine stappen. Eens zeggen wat je denkt in een vergadering. Eens een vraag stellen, ook al ben je niet zeker. Eens nee zeggen en merken dat de wereld niet vergaat.
Elke keer dat je zo'n stap zet, leert je brein iets nieuws: het touw houdt me niet meer tegen.
Lola heeft trouwens nooit geprobeerd om weg te lopen met alleen haar halsband om. Ze wist gewoon niet dat het kon.
Dus misschien is dit de vraag om vandaag mee te nemen: welk plastic stoeltje houdt jou nog tegen? En wat zou er gebeuren als je voorzichtig één stap verder zet?
Soms heb je iemand nodig die je helpt om het touw te zien
Loop je telkens weer tegen dezelfde patronen aan? Hou je jezelf tegen, blijf je twijfelen, of geraak je moeilijk los van verwachtingen die je ooit hebt meegekregen?
In coaching bij Find Balance zoeken we samen uit welke overtuigingen je vandaag nog beperken, waar ze vandaan komen en hoe je stap voor stap meer ruimte maakt voor je eigen keuzes.
Want je hoeft niet te blijven leven volgens wat je ooit geleerd hebt.
Ontdek wat coaching voor jou kan betekenen en plan een kennismakingsgesprek.